Het huidige systeem bekend staande als ‘Letterenfonds’ is rigide, onflexibel en schiet haar doelen voorbij. Deze doelen zijn primair:

1. Het ondersteunen van schrijvers en dichters
2. Het publicabel maken van kwaliteitsliteratuur

Punt 2. wordt door het huidige Letterenfonds totaal niet gedaan, omdat zij immers alleen dingen beoordelen die al gepubliceerd gaan worden. Zij lijken dus blindelings op de beoordelingen van uitgevers te vertrouwen en zijn schijnbaar niet geinteresseerd in het idee dat er wel eens veel literair talent zou kunnen bestaan dat niet aan de bak komt op die manier.

Punt 1. wordt ook niet op bevredigende wijze gerealiseerd, omdat een groot deel van het budget van het Fonds opgaat aan adviseurs en bijkomende kosten, middels een heel omslachtig beoordelingssysteem.

Aanbevelingen van het Fonds der Kritiek in deze zijn de volgende:

1. Alleen anonieme inzendingen en anonieme beoordelaars
2. Alleen beoordelaars die bekend staan als goede dichters en schrijvers
3. Geen publicatie-eis vooraf. Iedereen kan meedingen naar een van de beurzen en op grond van kwaliteit van het werk worden die jaarlijks toegekend.

Waarom alleen bekende schrijvers en dichters? Omdat het fonds primair bedoeld is om schrijvers en dichters te ondersteunen. Door een aantal van hen een betaalde baan als beoordelaar te geven voorzie je op die manier in die functie. Je zou er dan aan kunnen denken de wat oudere schrijvers en dichters, die niet meer zo fief zijn, op die manier een menswaardig bestaan te bieden met een redelijk betaalde baan. Dat het oordeel als er een leek bij zit beter wordt geloof ik niet zo, zulke oordelen zijn altijd wat arbitrair, het gaat me dus niet primair om de betrouwbaarheid van het oordeel zelf maar om de functie van het fonds en om het onmogelijk maken van vriendjespolitiek.

Het Fonds der Kritiek beweert dat dit systeem dusdanig opgezet kan worden dat het 20% zal kosten van het huidige subsidiesysteem.

Rekent u maar even mee:

Huidig systeem kost bijna 7 miljoen euro per jaar. Het bedient alleen een insiders clubje (‘de gepubliceerden’) en met een omslachtige methode die valselijk als peer review verkocht wordt de zogenaamde kwaliteit van wat-al-gepubliceerd-gaat-worden meent te moeten meten door een heel oerwoud aan betaalde adviseurs in te zetten. Kostbaar, inflexibel, rigide en elitair.

Het nieuwe systeem als voorgesteld door het Fonds der Kritiek:

Het Erebeurzen systeem

Elk jaar kunnen de 50 beste dichters en 50 beste schrijvers uit Nederland een erebeurs verdienen van 20.000 euro.

Dichters sturen 5 ongepubliceerde gedichten die anoniem worden beoordeeld door een onbekende jury van professionele dichters.

Schrijvers sturen een kort verhaal of een hoofdstuk van een boek die anoniem worden beoordeeld door een onbekende jury van professionele schrijvers.

Kosten:

100 werkbeurzen a 20.000 euro = 2 miljoen euro
10 vaste banen als adviseur: 250.000 euro

Totale kosten: 2.250.000 euro, ofwel 30% van de huidige kosten.

Hoe meent het Fonds der Kritiek dit tot 20% te kunnen krijgen? Simpel: kijk naar de Turing wedstrijd.
Als een prijs van 10.000 euro gemiddeld 13.000 inzendingen genereert, dan moeten 100 prijzen van 20.000 euro toch gemiddeld minstens 50.000 aanvragen weten genereren.

Laten we het houden op 25.000 ingezonden gedichten en 25.000 verhalen

Kosten meedingen gedicht: 5 euro
Kosten meedingen verhaal: 15 euro

Opbrengsten: zo’n 400.000 euro. Systeem kost nu nog 1.8 miljoen euro, oftwel zo’n 20% van wat het systeem nu kost.

Voordelen van het systeem zijn legio:

1. Niemand wordt uitgesloten van deelname wat de reputatie van het instituut bij de bevolking ten goede zal komen
2. Door anoniem te beoordelen wordt vriendjespolitiek en corruptie uitgesloten
3. Bestaande dichters en schrijvers worden door dit systeem te implementeren ertoe gedwongen hun uiterste best te doen om een beurs te bemachtigen, kwaliteit staat nu dus echt voorop.

Daarnaast komt er een nieuwe regel voor Nederlandse bibliotheken, en wel de regel dat zij van elke nieuwe publicatie van een Nederlandse schrijver of dichter bij een erkende uitgever minstens twee exemplaren in huis moeten hebben.

Er zijn zo’n 1000 bibliotheken dus dat betekent per definitie een oplage van 2000 stuks voor elk boek. De bestaande schrijvers en dichters zullen met deze maatregel zowiso al een stuk minder ondersteuning nodig hebben, en de bibliotheken doen waar zij voor betaald worden: literatuur naar de mensen bengen.

Deze maatregel hoeft volgens het Fonds der Kritiek de overheid niets te kosten. Hij kan wordne betaald uit:
1. Afschaffen Lira Fonds
2. Elke bibliotheek te verplichten zich alleen op boeken te concentreren en niet langer met een CD afdeling lokale platenzaken te beconcurreren of met een cafe lokale horeca het leven gesubsidieerd zuur te maken.

Om een voorbeeld te noemen: bibliotheek Eindhoven ontvangt 7 miljoen euro subsidie per jaar. Zou deze maatregel worden ingevoerd dan is zij verplicht zo’n 1000 boeken per jaar van Nederlandse schrijvers te kopen, wat een kostenpost van 15000 euro is. Er zijn dan nog 6.985000 euro over. Bibliotheek Eindhoven heeft een restaurant en een enorme CD theek. Alle platenzaken in Eindhoven zijn inmiddels failliet.

Ik roep dan ook de politiek op om een eerlijk Fondssyteem op te zetten, en om bibliotheken om te vormen tot dat waarvoor ze bedoeld zijn: onze kinderen en burgers boeken laten lezen, zeker ook boeken van Nederlandse schrijvers.

M.H.Benders, Fonds der Kritiek (i.o.)