Hoe legitimeert een bestuurslaag, of een laag van adviseurs, zichzelf? Simpel: door steeds arbitraire regels of maatregelen te verzinnen en die later zelf weer even triomfantelijk op te heffen. Het procedé zelf, het verzinnen van die arbitraire maatregelen, blijft echter altijd buiten schot. Dat is ‘nou eenmaal hun werk’.

Stelt u zich eens een instantie voor die ‘Het Muziekfonds’ heet. Een door de overheid geïnitieerd en betaald instituut dat muzikanten moet steunen bij het maken van kwalitatief hoogwaardige muziek. Je kunt erover discussiëren of zo’n instantie nodig is, maar daar gaat dit stuk niet over. Dit stuk gaat over een ander en veel merkwaardiger fenomeen.

Het eerste wat dit Muziekfonds, of beter gezegd de ambtenaren, bemiddelaars en adviseurs die het binnen korte tijd bevolken, doet is arbitraire maatregelen verzinnen. De eerste regel is al snel geboren: wie geld wil krijgen als muzikant moet wel een contract kunnen laten zien met een grote platenmaatschappij. Want de kwaliteit moet bewaakt worden. Door ons.

Dat die regel als een tang op een varken slaat doet niet ter zake. Dat geen enkele muziekliefhebber de mening is toegedaan dat de beste muziek bij grote platenmaatschappijen te vinden is zal de heren worst wezen. Er moet een arbitraire maatregel zijn. Want dan kan men deze in de toekomst weer glunderend opheffen. Zo is men steeds zowel aanstichter als bevrijder. Men legitimeert ermee het eigen bestaan.

Constant zie je in Nederland dat een bestuurslaag bezig is met het verzinnen van arbitraire maatregelen. Constant zie je dat oude arbitraire maatregelen triomfantelijk worden opgeheven. Zo vonden de goeierikken van het Letterenfonds misdaadromans plotsklaps ineens wel literatuur, terwijl vele, vele jaren misdaadauteurs geen geld kregen. Want er was een arbitrair regeltje. Glunderend heft men het regeltje weer op – en maakt men weer nieuwe.

Het procedé van arbitraire maatregelen zelf komt nooit onder vuur te liggen. De vraag waarom zulke regels noodzakelijk zijn is immers al beantwoord: zij zijn noodzakelijk om ons als klasse te legitimeren. Met andere woorden: de arbitraire maatregel is een vorm van zelfbehoud voor een elitaire laag.

Hoe nu! Durft Dhr Benders te suggereren dat er geld aan muzikanten gegeven kan worden zonder regels?
Nee, dat is niet wat ik beweer. Ik beweer iets anders: namelijk dat die regels eerst gelegitimeerd moeten worden in filosofische zin. Men kan regels stellen, maar die regels moeten dan wel een degelijke filosofische basis hebben. Regels met een blijvend, universeel karakter. Maar in zulke regels heeft de bestuurslaag geen enkele interesse, want die legitimeren het eigen bestaan niet. Zulke regels maken hen grotendeels overbodig. Gevolg: een postmoderne bestuurscultuur die steeds regels zonder enige legitimatie verzint, met geen enkele interesse in het waarheidsgehalte of de duurzaamheid van de visie die eraan ten grondslag ligt.

Even terug naar dat Muziekfonds. Als de muzikant een contract met een grote platenmaatschappij kan laten zien, dan is het nog niet goed genoeg. Waar eerst schijnbaar die grote platenmaatschappij garant stond voor ‘kwaliteit’ is nu opnieuw een nieuwe adviseurslaag nodig, die beoordeelt dat wat al tot ‘kwaliteit’ werd gebombardeerd wel goed genoeg is om geld te kunnen krijgen. Kwaliteit van de kwaliteit, dus. Een heel legertje adviseurs komt eraan te pas, een ingewikkeld procedé – is dit kunst genoeg voor subsidie. Enkele goedbedoeldende collega’s buigen zich over het werk om te kijken of de mijnheer waarmee ze vaak dagelijks optreden wel geld mag krijgen. Recensies mogen worden bijgevoegd maar doen feitelijk niet ter zake.

Ook dat oordeel was weer niet genoeg. Er moet nog een toefje op de slagroom, nog een extra laag, van kwaliteit van kwaliteit van kwaliteit. Dat doet in dit geval de adviescommissie die zich over de beoordeling van collega’s van voornoemde muzikant buigt. Daarbij doet ook het verhaaltje ter zake ‘wat de muzikant in de toekomst denkt te gaan maken’. Zo’n zelfverzonnen motivatie heeft volgens de heren immers invloed op de kwaliteit. Laag voor laag allemaal puur arbitraire regels en ook arbitraire mensen – een samengeraapt zootje van CV’s, van klerken en regelverzinners – die zich tot de ethiek zelf verklaard hebben. Oplichters van de ergste soort – de oplichter die zijn eigen handel triomferend in elkaar trapt, als hij de politie ziet naderen.

Dit is precies de ‘cultuur’ die zowat elke economische en regelende laag van onze samenleving heeft doorspekt. Men ziet dit alles als ‘volstrekt normaal’. Maar dat is het uiteraard niet. Het is een elitaire klasse die zich op vosachtige wijze steeds ‘vernieuwt’: de zelfcorrigerende bestuurscultuur. Dat is de subsidielaag waarvan de maatschappij het meest hinder heeft. Laat die muzikant met rust: hij is niet de veroorzaker van uw leed en ook niet degene die ervan profiteert. Het is hoogstens iemand die probeert te overleven door aan de arbitraire regeltjes van een zelfbehoudende klasse te voldoen. Een klasse die hem nu als zondebok opvoert, omdat zij het vuur aan de schenen voelen. Laten wij allereerst eens de zaken bij de basis aanpakken: geen arbitraire regeltjes meer, maar een commissie van wijze, filosofische mensen die elke regel eerst op zijn duurzaamheid toetst.

Weer aan advieslaag, hoor ik u denken? Nee, geen adviseurs maar mensen die de daadwerkelijke macht hebben elke onzinregel per direct onklaar te maken. Tot de tijd is aangebroken dat wij een maatschappij en een bestuur kunnen verzinnen dat niet langer afhankelijk is van de arbitraire maatregels om zijn positie te kunnen handhaven. Als de Trias politica niet naar behoren functioneert – en dat is in casu zo bij een zelfcorrigerende staat – dan moet er een controlerend instituut komen. Waarin intellectuelen van allure moeten plaatsnemen – niet de referentiële CV mannetjes die het in de mediacultuur goed doen.

Macht die zichzelf corrigeert is namelijk elementair protofascistisch. Dat dit tot de ‘algemene cultuur’ is gaan behoren, op sluipende wijze, doet aan dat feit niets af. Het nieuwe fascisme hoeft zich niet perse totalitair te uiten – denk aan Berlusconi, een protofascist in democratische kledij. Wanneer wij toestaan dat deze cultuur zichzelf blijft controleren zullen we slechts langzaam steeds meer de grip erop verliezen, tot alle bemiddelaars de macht hebben, de media bezitten, en met hun eigen bedrijven geld verdienen in oorlogen die ze zelf zijn begonnen. Het is duidelijk tijd voor een nieuwe trias politica.