Vroeger was ik bevriend met Jasper. Jasper was een progressieve krullenbol die mij altijd aan de mouw spelde dat je, om cultureel, politiek of vernieuwend bezig te kunnen zijn, eerst een basis moest hebben. Eerst moest je je leven op orde hebben, en dan kun je kunst gaan bedrijven. Dit is een typisch westerse visie op kunst gebaseerd op de beroemde piramide van Maslov.

Deze piramidevisie op het bestaan is uiteraad typisch westers. Onze hele maatschappij is feitelijk op de piramide van Maslov gebaseerd. Het basisidee is dat wij meer aan cultuur doen omdat de fundamentele behoeftes in ons land meer bevredigt zijn dan bijvoorbeeld in een willekeurig afrikaans land.

Deze visie staat echter haaks op de cultuurdefinitie zoals Nietzsche deze hanteert: bij Nietzsche is cultuur bijna een soort tegenpool van beschaving. Een soort oerkracht die er eerder mee in conflict is. Cultuur is de overtreffende trap van de creatieve macht, die zich niets van conventies (beschaving) aantrekt en daar volledig autonoom van opereert. Welke visie benadert de werkelijkheid nu het best? Uiteraard is dat Nietzsche’s visie. Het hele idee dat cultuur en beschaving hand in hand gaan is een valse projectie, gebaseerd op de piramide van Maslov, een psychologenleugen om de superioriteit van de deugdzame mens aan te tonen.

De westerse definitie van cultuur is dat deze hand in hand loopt met de beschaving. Hoe vaak heb ik niet de onjuiste mening aan moeten horen dat ‘wij in het westen veel meer cultuur hebben, gewoon omdat wij er tijd voor hebben’. Hoe vals en onjuist is zo’n oppervlakkige redenatie, hoe scheef de uitgangspunten! Zo’n vooroordeel is op elk punt zo makkelijk te weerleggen dat geen denkend mens er waarde aan zal hechten. Onze cultuur is er een van vermoeidheid: mensen hebben juist bijzonder weinig tijd, de dagvulling van een doorsnee afrikaan is bijna oneindig veel vrijer dan die van de gemiddelde Nederlander, en het idee ‘dat wij meer cultuur hebben’ is nu juist precies afhankelijk van de gehanteerde definitie van cultuur.

Cultuur is in Nederland vooral iets dat hand in hand loopt met de beschaving. Een avondje kletsen bij een borreltje, iets aanhoren netjes zittend op een stoeltje, wat keurige boekjes met welomlijnd experimenteel gedachtengoed: dat is het ijkpunt waar de wilde afrikaners niet aan kunnen tippen. Hoe vals en oneigenlijk deze redenatie is zal hen verder meestal worst wezen: het gaat in den gronde meestal altijd om het idee de eigen superioriteit middels dit soort projecties te gelde te maken.

En mijn vriend Jasper? Die knokt uiteraard nog steeds voor zijn basis. Hij heeft al 20 jaar geen enkele creatieve output gehad want zijn basis is nog steeds niet goed. Is het Maslov model niet feitelijk een kastensysteem geprojecteerd op de innerlijke waarden, denk ik dan: de deugdzaamheid van de lagere kasten die ingeprent worden dat men ooit, als de deugdzaamheid het toelaat, aan promotie zal toekomen.

Op die manier verwordt de kunst en de poezie tot manierisme: het is de liefde voor een maniertje geworden, een leuk kunstje wat men voor een publiek op dient te voeren, als een soort beschaafde circusaap aan de ketting van de publieke opinie. Of het kunstje experimenteel of traditioneel is doet dan allang niet meer ter zake: de kunst zelf is een maniertje geworden, de glinsterende dressing van de beschaving zelf.